Grupa Eko-Tur Instytut Kształceni Eko-Tur Doradztwo Prawne Eko-Tur Baza Nauczycieli Edurada PrimoPsyche
powrót

Jesteś tutaj: Strona główna \ Biblioteka pedagogiczna \ Polubić ewaluację

Polubić ewaluację

09:53 20-02-2020

Dla kogo: Dyrektorzy , Nauczyciele

Kategoria: Prawo oświatowe

Czy ewaluacja wewnętrzna to tylko wymóg prawa, kolejne rozporządzenie obciążające nauczycieli dodatkowymi obowiązkami? A może to szansa na profesjonalny rozwój nauczycieli i szkoły jako organizacji?

Od kilku lat w polskim systemie nadzoru nad szkołami obowiązuje ewaluacja, w dwóch formach – zewnętrznej i wewnętrznej.

Obie budzą spory opór nauczycieli. Ewaluacja zewnętrzna postrzegana jest jako forma kontroli, oceny szkoły, wewnętrzna - jako dodatkowa praca dla nauczycieli, „produkcja”  niepotrzebnej dokumentacji, która nikomu nie służy, a nauczycielom zabiera cenny czas, który mogliby przeznaczyć na pracę z uczniem.

Jak wobec takiego nastawienia nauczycieli przekonać Radę Pedagogiczną do ewaluacji wewnętrznej?

Zastanówmy się – czy ewaluacja wewnętrzna to tylko wymóg prawa, kolejne rozporządzenie obciążające nauczycieli dodatkowymi obowiązkami?

 A  może to szansa na profesjonalny rozwój nauczycieli i szkoły jako organizacji?

Czym jest ewaluacja?

Idąc za rozważaniami prof. Henryka Mizerka źródłosłów terminu ewaluacja pochodzi od sformułowań łacińskich: e-valesco – stawać się silnym, potężnieć, wzmocnić się: evaleo – móc, zdołać.[1]

Ewaluacja ma więc uczynić szkołę silniejszą, potrafiącą pracować nad własnym rozwojem.

Prof. Leszek Korporowicz za Helen Simons definiuje ewaluację jako zaproszenie do rozwoju, warunek konieczny rozwoju każdej organizacji, nie tylko szkoły[2].

Możemy więc nazwać ewaluację zorganizowaną refleksją nad wartością działań – moich – nauczycielskich, naszych - jako zespołu, która służyć ma wzmocnieniu szkoły. Bez refleksji nad własną pracą nie uczą się nie tylko jednostki, ale także organizacje, instytucje, także szkoły – to niezbędny warunek rozwoju.

Tu warto zauważyć, że koniecznym warunkiem tak rozumianej ewaluacji jest działanie, zmiana w szkole, a więc nie tylko zbieranie informacji. Badanie rzeczywistości szkolnej nie może zakończyć się na odpowiedzi na pytanie jak jest ? To dopiero punkt wyjścia do zaplanowania na podstawie zebranych danych potrzebnych do rozwoju szkoły działań. Działania te są zresztą często w szkole podejmowane jako konieczność wynikająca np. z potrzeby rozwiązania problemu, tylko że często intuicyjnie bez podstawy jaką daje badanie ewaluacyjne.

Ewaluacja do polskiej oświaty wchodzi późno. Już dawno inne instytucje, nastawione są na efektywność swojej pracy, badają i reflektują nad własnymi działaniami, aby je kontynuować, modyfikować, zmieniać w sposób świadomy, profesjonalny, a nie tylko intuicyjny.

A więc zarówno ludzie jak i  instytucje rozwijają się, kiedy zadają sobie systematycznie pytania: czy to, co robimy, na przykład  jak uczymy, czy robimy dobrze? A może można by inaczej, skuteczniej? Jak pracować, aby uzyskiwać lepsze wyniki? Co można zmienić, ulepszyć, a co kontynuować - bo to wartościowe działanie?

Można założyć, że bez stawiania takich pytań, żadna instytucja nie będzie się rozwijała, także szkoła.

I właśnie poszukiwanie odpowiedzi na te pytania jest  istotą ewaluacji wewnętrznej.

Jeśli ma być ona profesjonalna, prowadząca do rozwoju, to powinna być zorganizowana według zasad, które wypracowano dla ewaluacji.

Kto przeprowadza ewaluację?

Nauczyciel, który chce zbadać wartość swoich działań, podejmować decyzje o swojej pracy nie intuicyjnie a w oparciu o dane – wtedy służy to jego profesjonalnemu rozwojowi.

Zespół, który chce się dowiedzieć o wartości działań, systemów, zasad funkcjonujących w szkole – wtedy służy rozwojowi całej organizacji.

Nie dyrektor, choć za jej przeprowadzenie jest odpowiedzialny – bo wtedy stałaby się ona formą kontroli przełożonego nad pracownikami.

Kolejne kroki, które należy podjąć przeprowadzając ewaluację:

Zaplanuj ją -  oceń jakie masz zasoby – ile poświęcisz na nią czasu, ile osób zaangażujesz, ale przede wszystkim co i po co będziesz ewaluował? Odpowiedź na to ostatnie pytanie jest kluczowa. Jeśli nie wiesz jaki jest cel przeprowadzanego badania, może stać się ono rzeczywiście kolejną porcją papieru, która zostanie włożona do skoroszytu z napisem ewaluacja i nie posłuży rozwojowi twojej szkoły. Warto więc ustalić w jaki sposób, w jakich obszarach ewaluacja może wzmocnić szkołę - co i po co warto badać?

Wyznacz przedmiot badania.

Co może być tym przedmiotem? Wszystkie działania, które przeprowadzasz w szkole jako nauczyciel, systemy, zasady, które wypracowała szkoła. Pamiętaj, że ewaluacja jest wartościowaniem własnych działań, chcesz dowiedzieć się, czy coś co robisz ma wartość, czy robić to dalej, czy może coś zmienić?

Wyznaczając przedmiot badania pamiętaj, że warto badać to, czego nie wiesz o swojej pracy – tylko wtedy ma to sens, przyniesie nowe informacje, pomoże Ci zaplanować własne działania.

Nie ma potrzeby badać tego, co już wiemy.

Kto lepiej niż pracujący w szkole nauczyciele może wiedzieć, co warto w waszej pracy zmienić, poprawić, ulepszyć? A więc przedmiot badania powinni wyznaczać sami nauczyciele, tak aby badanie im służyło, pomagało rozwiązywać problemy, pokazywało jak lepiej i skuteczniej uczyć – bo to przecież najważniejszy cel pracy nauczyciela. Zapis prawa  nie definiuje jak obszerny ma być przedmiot ewaluacji, może to być jedno nawet niewielkie, ale ważne dla szkoły zagadnienie.

A co do wymagań państwa wobec szkół, które często spotykamy w szkołach jako przedmiot ewaluacji wewnętrznej, to jest to przedmiot badania ewaluatorów zewnętrznych, którzy mają przygotowane do ich badania bardzo obszerne, profesjonale narzędzia. Nauczyciele dokonując ewaluacji wewnętrznej nie muszą badać wymagań, mają prawo autonomicznie wyznaczyć użyteczny i ważny dla swojej pracy przedmiot badania, który zwykle da się wpisać w mapę szkoły jaką stanowią wymagania państwa.

Postaw pytania, na które w badanym obszarze będziesz szukał odpowiedzi. To nie są jeszcze pytania, które będziesz zadawać respondentom, ale kilka ważnych, kluczowych pytań dla badacza. Odpowiedzi na te pytania posłużą podjęciu decyzji o ewentualnej zmianie.

Zastanów się jakie wartości są dla ciebie/zespołu ważne w tym działaniu - badając będziesz szukał odpowiedzi czy występują one w twoich/szkoły działaniach? Może jest to skuteczność stosowanych metod, a może zespołowość działania?

Zastanów się kto może udzielić ci informacji na postawione pytania? Zwykle są to inni nauczyciele, uczniowie, rodzice, czasami inni pracownicy szkoły.

Zapytaj ich - zbierz informacje, które pomogą ci odpowiedzieć na zadane pytania. Nie musisz stosować skomplikowanych i często nadużywanych w szkołach narzędzi badawczych np. ankiet. Możesz np. poprosić uczniów o podzielenie kartki na pół i wypisanie po jednej stronie czynników, które pomagają im się uczyć na twojej lekcji, a po drugiej tych, które przeszkadzają. Możesz zaprosić reprezentację uczniów, rodziców, nauczycieli na rozmowę i w tej rozmowie uzyskać interesujące cię/was informacje (zorganizuj wywiad grupowy). Pamiętaj, że twoim zadaniem jest zebranie informacji na interesujący cię temat, możesz to zrobić stosując różne proste techniki badawcze, także takie, w których uczniowie występują w roli badacza np. fotoocena.

Dokonaj analizy zebranych informacji, zobacz jaka jest odpowiedź na zadane pytania. Wyciągnij wnioski - odpowiedz na pytania kluczowe, w jakim stopniu wartości dla ciebie/dla was ważne występują w twoich/waszych działaniach. Twoje odpowiedzi na pytania kluczowe w świetle kryteriów to zasadnicza część „raportu” z ewaluacji, uzupełniona o opis przebiegu ewaluacji stanowi wystarczająca dokumentację całego procesu. Nie musisz pisać potężnego raportu ewaluacyjnego, to kolejny mit na temat ewaluacji.

Podejmij decyzje, co zmienić , zmodyfikować, zaplanuj nowe działania.

Działaj, działaj…..

Dokonaj ewaluacji nowych działań: oceń co się udało, czy osiągnęliście cel, co było trudne, nie wyszło?

Tylko tak pracując staniesz się prawdziwym profesjonalistą, a twoja szkoła organizacją rozwijającą się.

I nie jest to dodatkowa praca i nowy obowiązek, obok uczenia, które przecież jest w szkole najważniejsze. Ewaluacja musi stać się częścią twojej / szkoły pracy, bo służy uczniowi – lepszemu, efektywniejszemu uczeniu!

Jeśli w szkole zagości na stałe kultura ewaluacji, to przeniesie się ona na uczniów, którzy będą potrafili dokonywać samooceny czyli odpowiadać na pytanie co już umiem, nad czym powinienem popracować, a tym samym wziąć odpowiedzialność za własny rozwój. 

Małgorzata Osińska – specjalista w zakresie ewaluacji szkoły, oceniania kształtującego, edukator Instytutu Kształcenia Eko-Tur. Była nauczycielka wiedzy o społeczeństwie i historii, jest autorką scenariuszy lekcji i zajęć dla Centrum Edukacji Obywatelskiej, Instytutu Pamięci Narodowej i dla Ośrodka Karta zamieszczonych w publikacjach tych instytucji. Jest współautorką programów nauczania: ”Ludzie, społeczeństwa, cywilizacje” i „ Człowiek i historia” wydanych przez WSiP. Obecnie pracuje na Uniwersytecie Jagiellońskim w Instytucie Spraw Publicznych w Programie Wzmocnienia Efektywności Systemu Nadzoru Pedagogicznego i Oceny Jakości Pracy Szkoły.


[1] Henryk Mizerek, Dyskretny urok ewaluacji,(w:) Konteksty, red. G. Mazurkiewicz, Wyd. UJ, Kraków,2010

[2] Leszek Korporowicz,Interakcyjna misja ewaluacji, ,(w:) Konteksty, red. G. Mazurkiewicz, Wyd. UJ, Kraków,2010

Zapraszamy do dyskusji na temat artykułu na naszym facebooku


Dodaj komentarz

Nie możesz pisać komentarzy zanim się nie zalogujesz.. Logowanie tutaj.

Komentarze

Nikt nie skomentował jeszcze tej strony

Subskrybuj komentarze przez RSS na tej stronie | RSS dla wszystkich komentarzy

Zadaj pytanie

x

Zapisz się na newsletter

x