Grupa Eko-Tur Instytut Kształceni Eko-Tur Doradztwo Prawne Eko-Tur Baza Nauczycieli Edurada PrimoPsyche
powrót

Jesteś tutaj: Strona główna \ Strefa Komunikacji \ W kierunku edukacji włączającej – Przegląd przepisów prawa i polityki na rzecz edukacji włączającej (1)

W kierunku edukacji włączającej – Przegląd przepisów prawa i polityki na rzecz edukacji włączającej (1)

14:03 02-03-2021

Dla kogo: Dyrektorzy , Nauczyciele

Dziś jeden z ważniejszych artykułów w naszym projekcie EDUKACJA OTWARTA. Anna Dudek-Janiszewska prezentuje pełne, szczegółowe zestawienie dokumentów stanowiących o edukacji włączającej oraz konieczności uwzględnienia osób niepełnosprawnych w każdym aspekcie życia społecznego.

Zgodnie ze światowymi i europejskimi standardami sformułowanych w licznych dokumentach międzynarodowych dotyczących praw człowieka, każdy – a więc i człowiek niepełnosprawny – ma prawo do pełnego uczestnictwa i równych szans w życiu społecznym.

Poniżej znajdują się obowiązujące w tym zakresie przepisy z uwzględnieniem tendencji otwartości na osoby niepełnosprawne:

 

  • Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (1948) – prawo do stopy życiowej zapewniającej zdrowie i dobrobyt, dostępność dla wszystkich na zasadzie równości w zależności od zalet osobistych.
  • 1980 Światowa Organizacja Zdrowia – Międzynarodowa Klasyfikacja Uszkodzeń, Niepełnosprawności i Upośledzeń – termin „upośledzenie” zbyt medyczny i zbyt koncentrujący się na jednostce oraz niedostatecznie wyjaśniający interakcję pomiędzy warunkami społecznymi a oczekiwaniami i możliwościami jednostki.
  • 1982 r. – Światowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych

definicja niepełnosprawności w kategoriach relacji pomiędzy osobami niepełnosprawnymi a ich środowiskiem.

Dekada Narodów Zjednoczonych poświęcona Osobom Niepełnosprawnym (83-92).

  • 1987 r. – Sztokholm – konieczność wypracowania ogólnej filozofii uznającej prawa osób niepełnosprawnych, priorytety działań (42,44 sesja ZO).
    • 1989 r. – Konwencja o Prawach Dziecka (art. 23, art. 28)
    • 1990 r. – Standardowe Zasady Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych (48 sesja Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych) odzwierciedlają postęp, jaki dokonał się ciągu dekady:
      • stały lub przejściowy charakter zaburzeń
      • „upośledzenie” jako utrata lub ograniczenie możliwości uczestniczenia w życiu społecznym, w tym samym stopniu co inni obywatele
      • konflikt pomiędzy osobą niepełnosprawną a jej środowiskiem
      • zwrócenie uwagi na braki w środowisku i zorganizowanych działaniach społecznych (informacja, komunikacja międzyludzka, edukacja), które uniemożliwiają uczestnictwo na równych zasadach

1994 r. – Deklaracja z Salamanki - w sprawie Zasad, Polityki i Praktyki w zakresie Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych oraz Wytyczne dla Działań w zakresie Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych

  • Państwa powinny uznać zasadę równych szans edukacyjnych - na poziomie podstawowym, średnim i wyższym dla dzieci, młodzieży i dorosłych z niepełnosprawnościami - organizowanych w warunkach integracji.
  • Powinny one zagwarantować, by edukacja osób niepełnosprawnych stanowiła integralną część systemu oświaty (The Standard Rules, 1994, s.23).
  • 1994 r. – Deklaracja z Salamanki
    • każde dziecko ma fundamentalne prawo do nauki i należy dać mu szansę osiągnięcia i utrzymania odpowiedniego poziomu kształcenia;
    • każde dziecko ma charakterystyczne i indywidualne cechy, zainteresowania, zdolności i potrzeby w zakresie nauczania;
    • systemy oświaty powinny być tworzone, a programy edukacyjne wdrażane z uwzględnieniem dużego zróżnicowania tych charakterystycznych cech i potrzeb;
    • dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi muszą mieć dostęp do zwykłych szkół, które powinny przyjąć je w ramach nauczania, stawiającego dziecko w centrum zainteresowania i zdolnego zaspokoić jego potrzeby;
    • zwykłe szkoły o tak otwartej orientacji są najskuteczniejszym środkiem zwalczania dyskryminacji, tworzenia przyjaznych społeczności, budowania otwartego społeczeństwa oraz wprowadzania w życie edukacji dla wszystkich. Co więcej zapewniają one odpowiednie wykształcenie większości dzieci oraz poprawiają skuteczność, a także efektywność kosztową całego systemu oświaty (za: A. Firkowska-Mankiewicz, ORE, 2012).

2006 r. Konwencja o Prawach Osób Niepełnosprawnych (2007/2012 r.) – art. 24 – Edukacja

Państwa Strony uznają prawo osób niepełnosprawnych do edukacji.
W celu realizacji tego prawa bez dyskryminacji i na zasadach równych szans, Państwa Strony zapewnią włączający system kształcenia umożliwiający integrację na wszystkich poziomach edukacji w kształceniu ustawicznym, zmierzające do:

-   pełnego rozwoju potencjału oraz poczucia godności i własnej wartości, a także wzmocnienia poszanowania praw człowieka, podstawowych wolności i różnorodności ludzkiej,

-   rozwijania przez osoby niepełnosprawne ich osobowości, talentów
i kreatywności, a także zdolności umysłowych i fizycznych, przy pełnym wykorzystaniu ich możliwości,

-  umożliwienia osobom niepełnosprawnym efektywnego udziału
w wolnym społeczeństwie.

  • Konwencja o Prawach Osób Niepełnosprawnych artykuł 24 – Edukacja.

Państwa Strony umożliwią osobom niepełnosprawnym zdobycie umiejętności życiowych i społecznych, aby ułatwić im pełny i równy udział w edukacji i w życiu społeczności. W tym celu Państwa Strony będą podejmować odpowiednie środki, w tym:

-  ułatwianie nauki alfabetu Braille'a, alternatywnego pisma, wspomagających (augmentatywnych) i alternatywnych sposobów, środków i form komunikacji
i orientacji oraz umiejętności poruszania się, a także ułatwianie wsparcia rówieśników i doradztwa,

-  ułatwianie nauki języka migowego i popieranie tożsamości językowej społeczności osób głuchych,

-  zapewnienie, że edukacja osób, w szczególności dzieci, które są niewidome, głuche lub głuchoniewidome będzie prowadzona w najodpowiedniejszych językach i przy pomocy sposobów i środków komunikacji najodpowiedniejszych dla jednostki, a także w środowisku, które maksymalizuje rozwój edukacyjny i społeczny.

-  aby wesprzeć realizację tego prawa - zatrudnianie nauczycieli,
w tym nauczycieli niepełnosprawnych, którzy mają kwalifikacje
w zakresie używania języka migowego i/lub alfabetu Braille'a, oraz w celu szkolenia specjalistów i personelu pracujących na wszystkich szczeblach edukacji. Takie szkolenie będzie obejmować wiedzę na temat problemów niepełnosprawności i korzystanie ze wspomagających (augmentatywnych) i alternatywnych sposobów, środków i form komunikacji, technik i materiałów edukacyjnych, w celu wspierania osób niepełnosprawnych.

 

Najważniejsze dla nauczycieli przepisy prawa dotyczące edukacji włączającej znajdują się natomiast w art. 1 pkt 5, 6, 7 i art. 127 ust. 1, 3 i 4 Ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2018 r., poz. 996, poz. 1000, poz. 1290, poz. 1669 i poz. 2245).

Zgodnie z art. 1 ww. Ustawy Prawo oświatowe system oświaty zapewnia:

  • „dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwość korzystania z pomocy psychologiczno- -pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej;
  • możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami;
  • opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwianie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych”; 14 § 13 ust 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno- -pedagogicznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1743).

 Art. 127 Ustawy Prawo oświatowe stanowi natomiast, że:

  • „kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy;
  •  kształcenie to może być prowadzone w formie nauki odpowiednio w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i szkołach lub oddziałach integracyjnych, przedszkolach i szkołach lub oddziałach specjalnych, innych formach wychowania przedszkolnego i ośrodkach (młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach socjoterapii, specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych oraz specjalnych ośrodkach wychowawczych i ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych);
  •  uczniowi objętemu kształceniem specjalnym dostosowuje się odpowiednio program wychowania przedszkolnego i program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla ucznia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, wydawanego przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną, w tym specjalistyczną;
  • w zależności od rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej, dzieciom i młodzieży posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego organizuje się kształcenie i wychowanie, które stosownie do potrzeb umożliwia naukę w dostępnym dla nich zakresie, usprawnianie zaburzonych funkcji, rewalidację i resocjalizację oraz zapewnia specjalistyczną pomoc i opiekę”.

 

W związku z obowiązkiem realizowania podstawy programowej warto przypomnieć treść części ogólnej ww. podstawy programowej:

  • „szkoła oraz poszczególni nauczyciele podejmują działania mające na celu zindywidualizowane wspomaganie rozwoju każdego ucznia, stosownie do jego potrzeb i możliwości;
  • uczniom z niepełnosprawnością, w tym uczniom z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, nauczanie dostosowuje się do ich możliwości psychofizycznych oraz tempa uczenia się;
  • wybór form indywidualizacji nauczania powinien wynikać z rozpoznania potencjału każdego ucznia. Jeśli nauczyciel pozwoli uczniowi na osiąganie sukcesu na miarę jego możliwości, wówczas ma on szansę na rozwój ogólny i edukacyjny;
  • nauczyciel powinien tak dobierać zadania, aby z jednej strony nie przerastały one możliwości ucznia, a z drugiej nie powodowały obniżenia motywacji do radzenia sobie z wyzwaniami”.

 

W zakresie wdrażania modelu edukacji włączającej MEN planuje szereg zmian legislacyjnych, w tym nowelizację:

  1. ustawy o centrum dziecka i rodziny;
  2. ustawy o wsparciu dziecka i ucznia;
  3. ustawy o wczesnym wspomaganiu rozwoju dzieci i wsparciu rodzin.

O planowanych zmianach będzie mowa w kolejnym artykule, do lektury tej serdecznie Państwa zachęcam.

 

 

Anna Dudek-Janiszewska

Zapraszamy do dyskusji na temat artykułu na naszym facebooku


Dodaj komentarz

Nie możesz pisać komentarzy zanim się nie zalogujesz.. Logowanie tutaj.

Komentarze

Nikt nie skomentował jeszcze tej strony

Subskrybuj komentarze przez RSS na tej stronie | RSS dla wszystkich komentarzy

Zadaj pytanie

x

Zapisz się na newsletter

x