Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowuje rozwiązanie, które może istotnie zmienić sposób funkcjonowania edukacji włączającej w Polsce. W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pojawił się projekt nowelizacji Prawa oświatowego, który ma na stałe wprowadzić do systemu Specjalistyczne Centra Wspierające Edukację Włączającą (SCWEW).
Co szczególnie ważne, nie chodzi o tworzenie od podstaw zupełnie nowej kategorii placówek. Funkcję centrów będą mogły otrzymywać wskazane jednostki już działające w systemie oświaty, m.in. przedszkola i szkoły specjalne oraz określone ośrodki specjalistyczne.
Szkoła specjalna pomoże szkole ogólnodostępnej
Założenie reformy jest stosunkowo proste: wiedza i doświadczenie specjalistów pracujących w placówkach specjalnych mają być szerzej wykorzystywane również poza ich murami.
SCWEW mają zapewniać specjalistyczne wsparcie przedszkolom oraz szkołom ogólnodostępnym i integracyjnym znajdującym się na terenie danego powiatu.
W praktyce oznacza to, że nauczyciel mierzący się np. z problemem dostosowania sposobu pracy do potrzeb konkretnego ucznia nie będzie musiał pozostawać z tym wyzwaniem sam.
Centrum będzie mogło zapewnić placówce dostęp do wiedzy ekspertów i pomóc w znalezieniu rozwiązania odpowiadającego potrzebom dziecka.
Nie tylko konsultacje. SCWEW wypożyczy również sprzęt
Zakres planowanego wsparcia ma być szeroki. Centra mają pomagać między innymi w rozpoznawaniu i eliminowaniu barier utrudniających uczniowi funkcjonowanie w placówce.
Przewidziano również konsultacje oraz superwizję dla nauczycieli. Nowym rozwiązaniem ma być superwizja koleżeńska – indywidualna albo grupowa – podczas której nauczyciele będą mogli analizować pojawiające się trudności, wymieniać doświadczenia i wspólnie poszukiwać sposobów rozwiązania problemów.
Na tym jednak lista się nie kończy.
SCWEW mają również oceniać zapotrzebowanie dzieci i uczniów na specjalistyczne wyposażenie. Placówki będą mogły korzystać z wypożyczalni sprzętu, pomocy dydaktycznych, podręczników oraz materiałów dostosowanych do szczególnych potrzeb edukacyjnych uczniów.
To może mieć duże znaczenie zwłaszcza dla mniejszych szkół, dla których samodzielny zakup kosztownego wyposażenia wykorzystywanego przez niewielką liczbę uczniów byłby trudny do uzasadnienia finansowo.
Czy to oznacza likwidację szkół specjalnych?
To jedno z pytań, które może pojawić się przy rozszerzaniu edukacji włączającej. Z założeń projektu wynika jednak coś przeciwnego.
Nowa funkcja ma nie zastępować ani nie ograniczać działalności szkół, przedszkoli i ośrodków specjalnych. Ich dotychczasowa rola pozostanie, natomiast dodatkowo mają stać się lokalnym zapleczem eksperckim dla innych jednostek systemu oświaty.
Można więc powiedzieć, że reforma ma wykorzystać potencjał, który już istnieje – wiedzę pedagogów specjalnych, doświadczenie placówek oraz posiadane przez nie wyposażenie.
Najważniejsza data? 1 stycznia 2029 roku
Zmiany nie zostaną wprowadzone jednocześnie w całym kraju.
W 2027 i 2028 roku prowadzenie SCWEW nie będzie jeszcze obowiązkowym zadaniem każdego powiatu. Projekt zakłada, że w systemie będzie wówczas działało 190 centrów utworzonych w ramach projektów finansowanych z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS).
Prawdziwy przełom ma nastąpić 1 stycznia 2029 roku.
Od tego dnia zapewnienie wsparcia SCWEW stanie się obowiązkowym zadaniem własnym powiatu. W latach 2029–2030 każdy powiat będzie musiał zapewnić dostęp do co najmniej jednego takiego centrum.
W całej Polsce ma wówczas działać nie mniej niż 380 SCWEW, natomiast docelowo liczba centrów może wzrosnąć do 600.
A co, jeśli powiat nie prowadzi szkoły specjalnej?
Ustawodawca przewidział również taką sytuację.
Jeżeli powiat nie posiada odpowiedniej jednostki, możliwa będzie współpraca z powiatem sąsiednim. Projekt przewiduje również możliwość powierzenia funkcji SCWEW publicznej lub niepublicznej jednostce prowadzonej przez podmiot inny niż samorząd, wyłonionej w otwartym konkursie ofert.
Jeżeli natomiast odpowiednie przedszkole specjalne prowadzone jest przez gminę, możliwe będzie zawarcie porozumienia pomiędzy powiatem i gminą.
Oznacza to, że system ma być budowany elastycznie, zależnie od istniejącej w danym miejscu sieci placówek.
SCWEW już działają. Teraz mają wejść do systemu na stałe
Sama idea Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą nie pojawiła się dopiero wraz z najnowszym projektem ustawy.
Model był wcześniej testowany, a następnie rozwijany w kolejnych projektach finansowanych ze środków europejskich. MEN prowadziło konkursy grantowe dla organów prowadzących przedszkola, szkoły i placówki specjalne.
W materiałach dotyczących rozwoju sieci SCWEW wskazywano m.in. na wsparcie eksperckie dla szkół, zwiększanie dostępności edukacji, pomoc nauczycielom oraz możliwość korzystania ze specjalistycznego wyposażenia.
Nowelizacja ma więc przede wszystkim sprawić, że rozwiązanie funkcjonujące dotychczas w dużej mierze w formule projektowej otrzyma stałe umocowanie w przepisach Prawa oświatowego.
Dla nauczycieli może to oznaczać dużą zmianę
Najważniejszy efekt reformy może być widoczny nie w strukturze administracyjnej, lecz w codziennej pracy szkół.
Edukacja włączająca wymaga bowiem od nauczycieli coraz większej umiejętności dostosowywania metod, materiałów i organizacji zajęć do bardzo zróżnicowanych potrzeb dzieci. Nie każda placówka dysponuje jednak na miejscu odpowiednim zespołem specjalistów.
SCWEW mają wypełnić właśnie tę lukę.
Zamiast oczekiwać, że każda szkoła samodzielnie zbuduje pełne zaplecze eksperckie i sprzętowe, część zasobów będzie mogła być dostępna dla wielu placówek na poziomie lokalnym.
Jeżeli projekt zostanie przyjęty w zapowiadanym kształcie, placówki specjalne otrzymają więc dodatkową, bardzo istotną funkcję: będą nie tylko miejscem kształcenia własnych uczniów, lecz także eksperckim zapleczem dla nauczycieli i szkół z całego powiatu.
Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to IV kwartał 2026 roku.
Źródła
- Serwis Samorządowy PAP – „Edukacja włączająca: będą nowe funkcje przedszkoli i ośrodków specjalnych”
- Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw
- Ministerstwo Edukacji Narodowej – informacje o konkursie dotyczącym utworzenia SCWEW
- MEN / Fundusze Europejskie – informacje o rozwoju Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą
