„Kompas Jutra” – mniej pamięciowego uczenia się, więcej praktyki
Od 1 września 2026 roku nowa podstawa programowa zaczyna obowiązywać w wychowaniu przedszkolnym oraz w klasach I i IV szkoły podstawowej. W kolejnych latach będzie rozszerzana na następne roczniki. Pozostałe klasy nadal pracują według dotychczasowych podstaw programowych do czasu zakończenia danego cyklu kształcenia.
Założeniem reformy jest przesunięcie akcentu z zapamiętywania dużej liczby szczegółowych informacji na rozwijanie kompetencji i umiejętności, które uczniowie będą mogli wykorzystać w praktyce. Wśród ważnych elementów znalazły się m.in. praca z nowymi technologiami, zajęcia praktyczne, doświadczenia oraz rozwijanie kompetencji przekrojowych.
Oznacza to zmianę podejścia do lekcji. Uczeń ma nie tylko znać odpowiedź, ale również potrafić ją znaleźć, przeanalizować problem, współpracować z innymi, wyciągać wnioski i wykorzystać zdobytą wiedzę w nowej sytuacji.
Tydzień projektowy – nauka przez działanie
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów reformy jest tydzień projektowy. Jego celem jest stworzenie przestrzeni, w której uczniowie mogą uczyć się poprzez działanie, współpracę i rozwiązywanie rzeczywistych problemów.
Tydzień projektowy jest rozwiązaniem przewidzianym w ramach reformy jako fakultatywne działanie szkoły. Ministerstwo Edukacji przygotowało również poradnik dla nauczycieli dotyczący organizacji takiego tygodnia. W praktyce projekt może łączyć wiedzę z kilku przedmiotów. Uczniowie mogą na przykład badać lokalne środowisko, przygotować wystawę, stworzyć materiał multimedialny, zaprojektować rozwiązanie konkretnego problemu albo przeprowadzić własne doświadczenie.
Najważniejszy jest nie sam końcowy produkt, ale proces dochodzenia do rozwiązania. Uczniowie uczą się planowania pracy, podziału zadań, odpowiedzialności za swoje działania i prezentowania rezultatów.
Doświadczenia edukacyjne zamiast samej teorii
Kolejną istotną zmianą jest większe znaczenie doświadczeń edukacyjnych. Nauka ma być bardziej związana z aktywnością ucznia i możliwością samodzielnego sprawdzania, odkrywania oraz wyciągania wniosków. W takim modelu nauczyciel nie jest wyłącznie osobą przekazującą informacje. Staje się również organizatorem sytuacji, w których uczniowie mogą samodzielnie dochodzić do wiedzy. Może to oznaczać więcej eksperymentów, obserwacji, pracy terenowej, ćwiczeń praktycznych, dyskusji, pracy zespołowej czy projektów. Taki sposób nauczania ma pomóc uczniom zrozumieć, dlaczego dana wiedza jest potrzebna, a nie tylko zapamiętać ją na sprawdzian.
Ocena funkcjonowania ucznia – ważniejsze staje się „jak uczeń sobie radzi”
Zmiany dotyczą również podejścia do rozpoznawania potrzeb uczniów. Ważnym elementem rozwijającego się systemu wsparcia edukacyjno-specjalistycznego jest ocena funkcjonalna, której celem jest lepsze poznanie tego, jak dziecko funkcjonuje w środowisku szkolnym, jakie napotyka bariery i jakiego wsparcia może potrzebować.
Nie chodzi więc wyłącznie o odpowiedź na pytanie, jakie oceny otrzymuje uczeń. Istotne jest również to, w jaki sposób się uczy, z czym ma trudności, co ułatwia mu naukę oraz jak funkcjonuje w relacjach i codziennych sytuacjach szkolnych.
Dostępne są już narzędzia wspierające nauczycieli i specjalistów w takiej ocenie. Przykładem jest Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej, który pozwala analizować funkcjonowanie ucznia w sytuacjach edukacyjnych i społecznych oraz pomaga planować odpowiednie działania wspierające.
Od 1 września 2026 roku dostępne są także nowe formularze „Ocena funkcjonowania dziecka/ucznia” oraz „Opinia o funkcjonowaniu dziecka/ucznia”, wykorzystywane przede wszystkim w pracy poradni psychologiczno-pedagogicznych. Mają one pomóc w uporządkowaniu informacji potrzebnych do rozpoznawania potrzeb dziecka i planowania wsparcia.
Co te zmiany oznaczają dla ucznia?
W założeniu reforma ma sprawić, że szkoła będzie mniej skoncentrowana na przekazywaniu i odtwarzaniu informacji, a bardziej na aktywnym uczeniu się.
Uczeń ma mieć więcej okazji do:
- samodzielnego rozwiązywania problemów,
- pracy zespołowej,
- wykonywania doświadczeń i zadań praktycznych,
- realizowania projektów,
- korzystania z technologii w procesie uczenia się,
- rozwijania własnych zainteresowań i mocnych stron,
- otrzymywania informacji zwrotnej dotyczącej procesu uczenia się.
Dla nauczycieli oznacza to z kolei konieczność zmiany części dotychczasowych metod pracy. Lekcja coraz częściej ma być przestrzenią aktywności ucznia, a nie tylko przekazywania przez nauczyciela kolejnych partii materiału.
Reforma będzie wprowadzana stopniowo
Nie wszyscy uczniowie od razu zetkną się ze wszystkimi elementami nowej podstawy programowej. Reforma została zaplanowana etapami. Od września 2026 roku obejmuje wychowanie przedszkolne oraz klasy I i IV szkoły podstawowej, a następnie będzie rozszerzana na kolejne roczniki. Dlatego rok szkolny 2026/2027 będzie w wielu szkołach okresem przejściowym. W jednej placówce mogą równocześnie funkcjonować klasy pracujące według nowych i dotychczasowych zasad.
Zapraszamy Państwa do zapoznania się z niezwykle bogatą ofertą szkoleniową dotyczącą najważniejszych zmian w edukacji:
