Po co szkole Profil absolwenta i absolwentki?
Profil można potraktować jako kompas dla całego systemu edukacji. Ma pomóc odpowiedzieć na podstawowe pytanie: jaką wiedzę, umiejętności, kompetencje i postawy powinien rozwijać uczeń, aby po ukończeniu szkoły lepiej radzić sobie w życiu osobistym, społecznym, zawodowym i obywatelskim?
Dokument ma być punktem odniesienia nie tylko dla nauczycieli. Ma również pomóc uczniom zrozumieć, po co się uczą, rodzicom – czego mogą oczekiwać od szkoły, a nauczycielom – jakie kompetencje i wartości powinny znajdować się w centrum procesu edukacyjnego.
To ważna zmiana w sposobie myślenia o edukacji. Nie chodzi wyłącznie o to, ile informacji uczeń zapamięta. Równie istotne staje się to, czy potrafi wykorzystać wiedzę, samodzielnie myśleć, współpracować z innymi i podejmować odpowiedzialne działania.
Jak ma wyglądać absolwent szkoły podstawowej?
Wizja przedstawiona w Profilu zakłada, że absolwent lub absolwentka szkoły podstawowej posiada wiedzę o świecie, kompetencje i sprawczość, które pozwalają rozwijać indywidualny potencjał. Jest osobą kierującą się wartościami, dbającą o siebie i innych, potrafiącą budować relacje oraz troszczyć się o dobro wspólne. Ważnym elementem jest również gotowość do dalszego rozwoju i uczenia się przez całe życie.
W praktyce oznacza to odejście od wizji absolwenta jako osoby, która przede wszystkim „wie dużo”, w kierunku absolwenta, który wie, potrafi i chce działać.
Trzy filary kompetencji
Jednym z najważniejszych elementów Profilu są trzy obszary: kompetencje fundamentalne, kompetencje przekrojowe oraz sprawczość.
1. Kompetencje fundamentalne
To fundament dalszego uczenia się. W Profilu wskazano przede wszystkim kompetencje:
- językowe,
- matematyczne,
- cyfrowe,
- ruchowe.
Nie są one potrzebne wyłącznie na konkretnych lekcjach. Mają umożliwiać uczniom zdobywanie wiedzy, rozumienie świata i skuteczne funkcjonowanie również poza szkołą.
2. Kompetencje przekrojowe
Drugim ważnym elementem są kompetencje wykorzystywane w różnych sytuacjach i dziedzinach życia.
Wśród nich znajdują się kompetencje poznawcze, społeczne i osobiste.
Kompetencje poznawcze obejmują m.in. krytyczne i kreatywne myślenie oraz rozwiązywanie problemów. Kompetencje społeczne dotyczą przede wszystkim współpracy i dbania o innych, natomiast kompetencje osobiste obejmują m.in. kierowanie sobą i dbanie o siebie.
To właśnie te umiejętności mogą decydować o tym, czy młody człowiek będzie potrafił wykorzystać wiedzę w nowych, nieprzewidzianych sytuacjach.
3. Sprawczość – czyli „potrafię działać”
Jednym z charakterystycznych elementów nowego podejścia jest sprawczość.
Nie chodzi tylko o samodzielność. W Profilu sprawczość rozumiana jest jako podejmowanie działań, które mają pozytywny wpływ na siebie i innych, oraz branie za te działania odpowiedzialności.
Na sprawczość składają się m.in. przekonanie o własnej skuteczności, samoregulacja, poczucie przynależności do wspólnoty oraz nastawienie na rozwój.
W takim ujęciu szkoła powinna tworzyć uczniom okazje do podejmowania decyzji, rozwiązywania realnych problemów, współpracy i obserwowania efektów własnych działań.
Wiedza nadal pozostaje ważna
Nowy Profil nie oznacza rezygnacji z wiedzy przedmiotowej.
Wręcz przeciwnie – wiedza pozostaje jednym z podstawowych elementów edukacji. Zmienia się natomiast sposób patrzenia na jej rolę. Ma ona być wykorzystywana do rozumienia świata, rozwiązywania problemów i podejmowania działań, a nie wyłącznie do odtwarzania informacji podczas sprawdzianu.
Profil wskazuje różne obszary kształcenia, m.in. język polski, matematykę, języki obce, nauki przyrodnicze, historię i społeczeństwo, kulturę i sztukę, informatykę i nowe technologie, technikę oraz ruch i zdrowie.
Wartości w centrum edukacji
Ważne miejsce w Profilu zajmują również wartości. Wśród nich znalazły się m.in. wolność, odpowiedzialność, wspólnota, szacunek, prawda, dobro, piękno, sprawiedliwość i solidarność.
Oznacza to, że edukacja ma obejmować nie tylko rozwój intelektualny, ale także społeczny i osobisty. Szkoła ma wspierać uczniów w budowaniu relacji, odpowiedzialnym podejmowaniu decyzji i funkcjonowaniu we wspólnocie.
Co oznacza to dla codziennej pracy szkoły?
Profil absolwenta i absolwentki nie jest kolejną listą wymagań, które uczeń ma „zaliczyć”. Jest przede wszystkim punktem odniesienia dla organizacji procesu edukacyjnego. Jego założenia mają być przekładane na podstawy programowe, sposób nauczania, ocenianie i inne elementy systemu edukacji.
W praktyce może to oznaczać większą liczbę sytuacji, w których uczniowie:
- rozwiązują problemy zamiast jedynie odtwarzać informacje,
- pracują zespołowo,
- realizują projekty,
- korzystają z wiedzy w praktyce,
- uczą się krytycznie analizować informacje,
- rozwijają kompetencje cyfrowe,
- podejmują samodzielne decyzje,
- otrzymują przestrzeń do refleksji nad własnym rozwojem.
Takie podejście jest zgodne z kierunkiem reformy, która zakłada wzmocnienie równowagi pomiędzy wiedzą, umiejętnościami i sprawczością uczniów.
Uczeń nie tylko na lekcji
Jedną z najważniejszych idei nowego Profilu jest spojrzenie na edukację szerzej niż przez pryzmat poszczególnych przedmiotów.
Uczeń powinien potrafić wykorzystać to, czego nauczył się na matematyce, języku polskim czy informatyce, także w codziennym życiu. Powinien umieć ocenić wiarygodność informacji, współpracować z innymi, zadbać o własne potrzeby, zaplanować działanie i wziąć odpowiedzialność za jego konsekwencje.
Dlatego Profil obejmuje zarówno proces dydaktyczny, jak i działania wychowawcze oraz opiekuńcze szkoły.
Nowa definicja sukcesu szkolnego?
Profil absolwenta i absolwentki może prowadzić również do szerszego spojrzenia na pytanie: czym jest sukces ucznia?
Nie musi nim być wyłącznie wysoka ocena czy bardzo dobry wynik egzaminu. Sukcesem jest również rozwinięcie umiejętności samodzielnego myślenia, współpracy, rozwiązywania problemów, dbania o siebie i innych oraz przekonania, że własnymi działaniami można wpływać na otaczającą rzeczywistość.
To podejście wpisuje się w rozwijany przez IBE kierunek „oceniania dla rozwoju”, w którym ocenianie ma wspierać uczenie się, a nie być jedynie podsumowaniem wyniku.
Profil jako kompas, nie gotowy scenariusz lekcji
Warto podkreślić, że Profil absolwenta i absolwentki określa przede wszystkim kierunek rozwoju ucznia, a nie szczegółowy scenariusz pracy każdej szkoły.
Jego założenia mają zostać przełożone na kolejne elementy reformy – przede wszystkim nowe podstawy programowe i sposób organizacji nauczania. Reforma programowa jest wdrażana sukcesywnie, a w przypadku szkoły podstawowej rozpoczęcie zmian zaplanowano od roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV.
Szkoła przyszłości zaczyna się od pytania „po co?”
Nowy Profil absolwenta i absolwentki stawia w centrum edukacji nie tylko pytanie „czego uczeń ma się nauczyć?”, ale również „po co ma się tego nauczyć i co będzie potrafił dzięki zdobytej wiedzy?”
To zmiana perspektywy, która może wpłynąć na sposób prowadzenia lekcji, oceniania, pracy projektowej i budowania relacji w szkole.
Ostatecznym celem jest absolwent i absolwentka, którzy nie tylko posiadają wiedzę, ale potrafią ją wykorzystać, współpracować z innymi, samodzielnie podejmować decyzje i odpowiedzialnie wpływać na swoje otoczenie.
Profil absolwenta i absolwentki ma więc być nie kolejnym dokumentem w szkolnej dokumentacji, lecz kompasem pokazującym, dokąd powinna zmierzać współczesna polska szkoła.
Chcesz wiedzieć więcej? Zapraszamy na nasze szkolenia:
Od ucznia biernego do sprawczego – jak rozwijać kompetencje fundamentalne i przekrojowe
