Zróżnicowana klasa to dziś nie wyjątek, lecz norma. Współczesna szkoła pracuje z uczniami o bardzo różnych potrzebach, możliwościach i doświadczeniach. W takiej rzeczywistości tradycyjne sposoby sprawdzania wiedzy nie zawsze pozwalają w pełni zobaczyć potencjał dziecka. Jak więc projektować ocenianie, aby rzeczywiście wspierało uczenie się? Odpowiedzi warto szukać w połączeniu Universal Design for Learning (UDL) oraz oceniania kształtującego.
Zróżnicowana klasa – codzienność polskiej szkoły
Trudno dziś znaleźć oddział, w którym uczniowie funkcjonują na podobnym poziomie i mają zbliżone potrzeby edukacyjne. W klasach spotykamy uczniów:
-
ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (orzeczenia, opinie poradni, niepełnosprawności),
-
szczególnie uzdolnionych,
-
z trudnościami w nauce,
-
z niskim potencjałem intelektualnym,
-
z zaburzeniami koncentracji,
-
z problemami emocjonalnymi czy psychicznymi,
-
cudzoziemców nieposługujących się językiem polskim lub znających go w ograniczonym stopniu.
A przecież nawet w grupie uczniów bez formalnych diagnoz nie ma dwóch takich samych osób. Różnią się temperamentem, motywacją, stylem uczenia się, zapleczem środowiskowym i aspiracjami.
Obowiązujące przepisy prawa oświatowego wyraźnie wskazują na konieczność indywidualizacji procesu edukacyjnego. Rozporządzenia dotyczące wymagań wobec szkół podkreślają, że:
-
uczniowie powinni znać cele i oczekiwania,
-
nauczyciele mają stosować metody dostosowane do potrzeb ucznia,
-
ocenianie powinno pomagać uczniowi się uczyć i planować rozwój.
To wyzwanie – zwłaszcza w licznych klasach – sprawia, że doskonalenie w obszarze różnicowania nauczania i oceniania staje się koniecznością.
Czy sprawdzian to jedyna droga?
Wielu nauczycieli zadaje sobie pytanie: czy tradycyjne sprawdziany i kartkówki rzeczywiście są miarodajne? Czy pokazują realne umiejętności ucznia?
Coraz częściej pedagodzy sięgają po alternatywne formy sprawdzania wiedzy:
-
portfolio – zbiór prac ucznia pokazujący jego rozwój w dłuższym okresie czasu,
-
projekty grupowe – oceniające nie tylko wiedzę, ale również współpracę i komunikację,
-
quizy edukacyjne,
-
obserwację pracy ucznia,
-
samoocenę i ocenę koleżeńską.
Psycholog i trener edukacyjny Małgorzata Taraszkiewicz proponuje także rozwiązania, które łączą sprawdzanie wiedzy z elementem wsparcia:
-
czerwona kartka – uczeń może raz podczas klasówki poprosić o minimalną pomoc,
-
kupony specjalne – sygnalizujące potrzebę wskazówki („od czego zacząć?”, „czy dobrze robię?”),
-
klasówki w parach lub małych grupach – umożliwiające uczenie koleżeńskie i efekt synergii.
Takie rozwiązania nie obniżają wymagań, lecz zwiększają szansę ucznia na pokazanie rzeczywistych kompetencji.
UDL a różnorodne sposoby prezentowania wiedzy
UDL zakłada, że uczniowie powinni mieć możliwość wyrażania swojej wiedzy na różne sposoby. Jeśli celem lekcji jest zrozumienie zagadnienia, nie zawsze jedyną drogą musi być test pisemny.
Uczeń może:
-
przygotować prezentację,
-
nagrać wypowiedź ustną,
-
stworzyć projekt,
-
zaprezentować rozwiązanie w formie graficznej,
-
pracować indywidualnie lub zespołowo.
Takie podejście pozwala ograniczyć bariery i lepiej dopasować formę oceny do możliwości ucznia, nie rezygnując z wysokich oczekiwań.
Rola oceniania kształtującego w UDL
Kluczowym elementem łączącym UDL i codzienną praktykę szkolną jest ocenianie kształtujące (OK). Zamiast samej cyfry uczeń otrzymuje informację zwrotną, która:
-
wskazuje, co zrobił dobrze,
-
pokazuje, co wymaga poprawy,
-
podpowiada, jak tę poprawę wprowadzić,
-
wskazuje, jak dalej się uczyć.
Tak rozumiane ocenianie nie jest podsumowaniem, lecz elementem procesu uczenia się.
Aby było skuteczne, konieczne jest wcześniejsze określenie jasnych kryteriów sukcesu – sformułowanych językiem zrozumiałym dla ucznia. Dzięki temu informacja zwrotna odnosi się do konkretnych wymagań i staje się realnym wsparciem, a nie ogólną oceną.
Ocenianie, które pomaga się uczyć
Indywidualna informacja zwrotna jest jednym z najlepszych narzędzi indywidualizacji. Wskazuje mocne strony ucznia, obszary do rozwoju i konkretne kierunki dalszej pracy. Daje poczucie sprawczości i wpływu na własne uczenie się.
W połączeniu z zasadami UDL pozwala budować szkołę, w której:
-
cele są jasne,
-
kryteria przejrzyste,
-
sposoby prezentowania wiedzy elastyczne,
-
a ocenianie wspiera rozwój każdego ucznia – niezależnie od jego możliwości i sytuacji.
W zróżnicowanej klasie nie chodzi o to, by wszystkich oceniać tak samo. Chodzi o to, by każdemu stworzyć realną szansę na sukces.
Zagadnienia związane z projektowaniem uniwersalnym w edukacji i ocenianiem wspierającym uczenie się stają się coraz ważniejszym elementem pracy współczesnej szkoły. Jeśli chcą Państwo pogłębić wiedzę w tym obszarze i poznać praktyczne rozwiązania możliwe do zastosowania w codziennej pracy nauczyciela, warto rozważyć szkolenie dla rady pedagogicznej „Projektowanie uniwersalne jako sposób na tworzenie warunków dla edukacji włączającej”. Podczas spotkania uczestnicy poznają konkretne strategie pracy zróżnicowanej klasy, sposoby planowania lekcji zgodnie z założeniami UDL oraz narzędzia wspierające ocenianie, które pomaga uczniom się uczyć. Szczegóły szkolenia dostępne są na stronie:
https://eko-tur.pl/rada-pedagogiczna-szczegoly/B/4546/projektowanie-uniwersalne-jako-sposob-na-tworzenie-warunkow-dla-edukacji-wlaczajacej
https://eko-tur.pl/rada-pedagogiczna-szczegoly/B/4546/projektowanie-uniwersalne-jako-sposob-na-tworzenie-warunkow-dla-edukacji-wlaczajacej
Zadzwoń i dopytaj o szczegóły oraz wolne terminy: 22 841 62 08 lub 662 275 098
