Uczeń rozwiązuje zadanie, zdobywa punkty i przechodzi do następnej klasy. Czy jednocześnie wie, po co się uczy? Czy ma odwagę powiedzieć, że czegoś nie rozumie? Czy czuje, że w szkole jest ktoś, kto go zauważa? To pytania, które warto postawić na zebraniu rady pedagogicznej obok analizy wyników egzaminów.
PISA 2025 dostarcza powodów do uznania pracy polskich nauczycieli: wyniki uczniów są wyższe od średnich UE i OECD we wszystkich trzech podstawowych dziedzinach. Pozostają jednak zbliżone do 2022 roku, bez powrotu do osiągnięć z 2018 roku. Źródło: MEN.
Dla dyrektora użyteczna będzie rozmowa o tym, co z tych danych warto sprawdzić we własnej placówce. Wyniki ogólnopolskie nie opisują automatycznie każdej klasy. Poniższe propozycje szkoleń są autorskimi rekomendacjami opartymi na rozpoznanych potrzebach, a nie oficjalnym katalogiem zaleceń PISA.
Uczeń potrzebuje wiedzieć, po co się uczy
Aż 63% badanych uważa, że szkoła niewiele zrobiła, aby przygotować ich do dorosłego życia, a 38% postrzega ją jako stratę czasu. To deklaracje uczniów, które warto potraktować jako punkt wyjścia do rozmowy o doświadczeniu nauki. Źródło: MEN.
W praktyce proponujemy częściej zaczynać lekcję od problemu, który można rozwiązać dzięki nowej wiedzy. Procenty mogą pomóc ocenić rzeczywistą atrakcyjność promocji, analiza tekstu rozpoznać manipulację, a przyroda sprawdzić wiarygodność reklamy produktu. Na zakończenie można zapytać: „W jakiej sytuacji wykorzystasz to, czego się dziś nauczyłeś?”.
Rekomendowane szkolenie rady pedagogicznej: „Lekcja, która ma sens. Metody aktywizujące, zadania problemowe i projekty w codziennej pracy nauczyciela”.
Warto wybrać warsztat, podczas którego uczestnicy przekształcą własne tematy lekcji w zadania wymagające myślenia, podejmowania decyzji i wyjaśniania rozwiązań. Efektem powinny być gotowe pomysły do wypróbowania na zajęciach.
Przynależność do szkoły zaczyna się od codziennych relacji
Tylko 64% polskich piętnastolatków deklaruje poczucie bycia częścią szkoły, wobec 75% w UE. Zadowolenie z życia pozostaje niskie, choć zarówno ten wskaźnik, jak i poczucie przynależności poprawiły się względem wcześniejszych pomiarów. Źródło: IBE.
Proponujemy przyjrzeć się małym sytuacjom, które łatwo przeoczyć: kto zawsze zostaje bez pary, kto milczy w grupie, do kogo uczeń może pójść po trudnym zdarzeniu. Warto zapytać młodzież anonimowo, czy ma w szkole zaufanego dorosłego, i wspólnie ustalić sposób reagowania na wykluczanie. Zasady pracy w zespołach powinny dawać każdemu konkretną rolę.
Rekomendowane szkolenie rady pedagogicznej: „Klasa, w której każdy ma miejsce. Budowanie relacji, przynależności i reagowanie na wykluczenie”.
Program powinien obejmować ćwiczenie rozmów z uczniami, organizację współpracy oraz analizę codziennych sytuacji wychowawczych. Wspólnym rezultatem mogą być uzgodnione sposoby reagowania całej rady pedagogicznej.
Wytrwałości warto uczyć równie świadomie jak wzorów
Jedynie 59% uczniów deklaruje, że lubi zdobywać nową wiedzę, a 44% wskazuje, że pracuje nad zadaniem do jego ukończenia. Pod względem wskaźnika wytrwałości Polska zajmuje ostatnie miejsce wraz ze Słowenią. Źródło: IBE.
Warto sprawdzić, co dzieje się na lekcji po pomyłce. Czy uczeń otrzymuje wskazówkę, od czego zacząć poprawę? Czy ma możliwość ponownej próby? Proponujemy dzielić trudniejsze zadania na etapy i kończyć informację zwrotną konkretnym następnym krokiem. Zamiast samego „musisz więcej pracować” uczeń może usłyszeć: „Najpierw zaznacz dane, potem sprawdź, które są potrzebne do obliczenia”.
Rekomendowane szkolenie rady pedagogicznej: „Jak pomóc uczniowi, który szybko się poddaje? Ocenianie wspierające, informacja zwrotna i samodzielność w uczeniu się”.
Nauczyciele mogą przećwiczyć formułowanie kryteriów sukcesu, udzielanie użytecznych wskazówek i projektowanie kolejnych prób. Warto pracować na autentycznych, zanonimizowanych przykładach uczniowskich odpowiedzi.
Podstawowe umiejętności wymagają wspólnej odpowiedzialności
Poniżej podstawowego poziomu umiejętności znajduje się 26% uczniów w matematyce, 24% w rozumieniu tekstu i 20% w naukach przyrodniczych. Szczególnie trudna sytuacja dotyczy szkół branżowych I stopnia. Źródło: MEN.
Dla zespołu nauczycieli to dobry powód, aby wspólnie rozpoznawać miejsce, w którym uczeń napotyka trudność. Nie rozumie polecenia, nie zna pojęcia, gubi kolejność działań czy nie potrafi uzasadnić odpowiedzi? Proponujemy krótkie zadania diagnostyczne oraz uzgodnienie sposobów pracy z tekstem, danymi i argumentacją na różnych przedmiotach.
Rekomendowane szkolenie rady pedagogicznej: „Od rozpoznania trudności do skutecznego wsparcia. Czytanie ze zrozumieniem i rozumowanie na każdym przedmiocie”.
Efektem warsztatu powinny być przykłady zadań diagnostycznych, sposoby dostosowania poziomu wsparcia i prosty plan sprawdzania postępów ucznia. Program warto dopasować do etapu edukacyjnego i potrzeb konkretnych klas.
Technologia potrzebuje celu i rozsądnych zasad
62% piętnastolatków odczuwa potrzebę pozostawania online i odpowiadania na wiadomości podczas lekcji. Jednocześnie 55% korzysta z chatbotów AI do nauki co najmniej raz w tygodniu. Częstszy przymus bycia online wiąże się ze słabszymi wynikami; sam ten związek nie dowodzi przyczynowości. Źródło: IBE.
Proponujemy dwa uzupełniające się kierunki pracy. Pierwszy to ochrona uwagi: jasny cel użycia urządzenia, określony czas i moment jego odłożenia. Drugi to samodzielność myślenia: uczeń korzystający z AI powinien umieć wyjaśnić rozwiązanie, sprawdzić źródła i wskazać, co poprawił w otrzymanej odpowiedzi. Sama obecność aplikacji na lekcji nie określa jeszcze wartości zadania.
Rekomendowane szkolenie rady pedagogicznej: „Uwaga pod ochroną. Higiena cyfrowa i świadome wykorzystanie AI w uczeniu się”.
Warsztat może połączyć uzgodnienie zasad korzystania z technologii z tworzeniem zadań, w których uczniowie weryfikują informacje i pokazują tok rozumowania. Warto uwzględnić także komunikację z rodzicami o przyjętych zasadach.
Dyrektorze, zacznij od jednej potrzeby i sprawdź efekt
Nie trzeba realizować wszystkich tych tematów w jednym semestrze. Proponujemy zacząć od krótkiej diagnozy: rozmów z uczniami i nauczycielami, analizy prac uczniowskich oraz anonimowych pytań o poczucie bezpieczeństwa, relacje i sens nauki. Następnie wybrać jeden obszar, w którym zespół chce poprawy.
Przed zamówieniem szkolenia warto ustalić z prowadzącym konkretny rezultat: zestaw zadań, przećwiczone rozmowy, wspólne zasady albo plan wsparcia. Po warsztacie nauczyciele mogą wypróbować uzgodnione rozwiązanie przez sześć tygodni, a następnie omówić przykłady i odpowiedzi uczniów. To propozycja organizacji pracy, którą szkoła może dopasować do swoich możliwości.
Pytanie „co zmieniło się dla ucznia?” warto wpisać do planu doskonalenia obok tematu i terminu szkolenia. Może odpowiedzią będzie odważniejsze zadawanie pytań, lepsze rozumienie poleceń albo częstsze podejmowanie kolejnej próby. Właśnie takich konkretnych zmian warto szukać wspólnie z radą pedagogiczną.
Źródła
- Ministerstwo Edukacji Narodowej: Wyniki polskiego raportu badania PISA 2025, 8 września 2026 r.
- Instytut Badań Edukacyjnych PIB: komunikat prasowy o wynikach PISA 2025, 8 września 2026 r., PDF.
- Pełny raport IBE PIB: Gotowi na przyszłość? Umiejętności piętnastolatków w zmieniającym się świecie. Wyniki badania PISA 2025, PDF.
