1) Najpierw nazwij formę, bo od tego zależą obowiązki
- Wyjście szkolne (np. do teatru, parku, biblioteki)
To zazwyczaj zajęcia organizowane przez szkołę poza jej obiektami – dyrektor ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki uczestnictwa w takich zajęciach.
W praktyce szkoła prowadzi rejestr wyjść grupowych uczniów (z wyjątkiem wycieczek „z rozporządzenia o wycieczkach z wymaganymi danymi: data/miejsce/godziny, cel/program, opiekunowie, liczba uczniów, podpisy opiekunów i dyrektora.
- Wycieczka szkolna (krajowa / zagraniczna)
„Wycieczki” w rozumieniu prawa oświatowego są opisane Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2018 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki ( Dz. U. z 2018 r. poz. 1055) są organizowane w trakcie roku szkolnego, co do zasady z wyłączeniem ferii i przerw świątecznych.
Formy wycieczek obejmują m.in. wycieczki przedmiotowe, krajoznawczo-turystyczne „niespecjalistyczne” oraz specjalistyczne.
- „Zielona szkoła”, biwak klasowy, obóz integracyjny
Nazwy potoczne – prawnie to zwykle:
- wycieczka (gdy jest w roku szkolnym i mieści się w rozporządzeniu o turystyce) albo
- wypoczynek (gdy jest w ferie/wakacje i ma cechy wypoczynku dzieci i młodzieży).
- Kolonie, obozy, półkolonie = „wypoczynek dzieci i młodzieży”
Tu wchodzą przepisy o zgłoszeniu wypoczynku (Baza Wypoczynku), kadrze, dokumentach i limitach liczebności grup.
2) Wycieczki i wyjścia w roku szkolnym – co musi być zgodnie z prawem
2.1. Zgoda dyrektora i „karta wycieczki”
Wycieczka wymaga zgody dyrektora, wyrażonej przez zatwierdzenie karty wycieczki.
Do karty dołącza się listę uczniów z numerami telefonów do rodziców (lista jest podpisywana przez dyrektora).
Wzór karty znajduje się w załączniku do rozporządzenia.
2.2. Pisemna zgoda rodziców
Dla ucznia niepełnoletniego zgoda rodziców musi być pisemna.
2.3. Kierownik i opiekunowie – kto i za co odpowiada
Dyrektor wyznacza kierownika ,którym może być wyłącznie pracownik pedagogiczny szkoły i opiekunów (co do zasady spośród pracowników pedagogicznych; opiekunem może być też osoba niebędąca pracownikiem pedagogicznym – zależnie od celu i programu).
Rozporządzenie precyzuje kluczowe obowiązki:
- kierownik m.in. przygotowuje program/regulamin, organizuje transport/wyżywienie/noclegi, dba o apteczkę, rozlicza wycieczkę
- opiekun sprawuje opiekę, pilnuje regulaminu i zasad bezpieczeństwa, realizuje zadania przydzielone przez kierownika
Wskazówka praktyczna: w dokumentacji szkoły warto mieć krótkie „zakresy obowiązków” (kierownik/opiekun- w tym przydział konkretnych uczniów każdemu opiekunowi ), spójne z rozporządzeniem – ułatwia to dowodzenie „należytej staranności”, gdy dzieje się coś nieplanowanego.
2.4. Wycieczka zagraniczna – dodatkowe 3 obowiązki
Przy wycieczce zagranicznej:
- odpowiedzialność za zorganizowanie wycieczki zagranicznej ponosi dyrektor szkoły/placówki zgodnie z zapisem art. 68 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 z późn. zm.).- dyrektor informuje organ prowadzący i nadzór pedagogiczny o organizowaniu takiej wycieczki, (przekazuje kartę wycieczki),
- szkoła ma obowiązek ubezpieczenia NNW i kosztów leczenia (jeśli nie wynika to już z innych przepisów),
- kierownik lub co najmniej jeden opiekun zna język obcy w stopniu umożliwiającym porozumiewanie się w krajach tranzytowych i docelowym.
2.5. Wycieczki specjalistyczne – „udokumentowane przygotowanie”
Jeżeli to specjalistyczna wycieczka krajoznawczo-turystyczna (wymaga kondycji i specjalistycznego sprzętu), kierownik i opiekunowie muszą mieć udokumentowane przygotowanie zapewniające bezpieczną realizację programu.
Czyli: nie „bo jeżdżę w góry”, tylko dokument/kwalifikacja adekwatna do ryzyka (np. uprawnienia instruktorskie, kursy, doświadczenie potwierdzone przez organizatora).
2.6. „Wyjście” (krótkie) – pamiętaj o rejestrze wyjść
Jeśli to nie jest „wycieczka” z rozporządzenia, tylko zwykłe wyjście grupowe, szkoła prowadzi rejestr wyjść z wymaganymi elementami.
3) Kolonie / obozy / półkolonie – kiedy to już „wypoczynek” i co wtedy
3.1. Zgłoszenie do Bazy Wypoczynku
Organizator wypoczynku (kolonii/obozu) rejestruje wypoczynek w bazie wypoczynku poprzez system „Baza Wypoczynku”.i zgłasza go kuratorowi oświaty właściwemu ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania organizatora
Wyjątek ważny dla szkół: wypoczynek organizowany przez szkołę/placówkę trwający do 3 dni nie podlega zgłoszeniu w bazie – zamiast tego dyrektor zawiadamia organ prowadzący i nadzór pedagogiczny, przekazując kartę wypoczynku nie później niż 3 dni przed rozpoczęciem.
3.2. Liczebność grup na jednego wychowawcę
Rozporządzenie „wypoczynkowe” ustala limity:
- standardowo max 20 uczestników na jednego wychowawcę,
- max 15, jeśli w grupie są dzieci do 10 r.ż. (lub grupa mieszana z dziećmi do 10 r.ż.).
3.3. Kierownik wypoczynku i wychowawca – obowiązki i zakaz łączenia funkcji
Obowiązki obu ról są opisane wprost w rozporządzeniu (m.in. plan pracy/rozkład dnia, bezpieczeństwo, dokumentacja).
I kluczowo: nie łączy się obowiązków kierownika z obowiązkami wychowawcy.
3.4. Wymagania (uprawnienia) kadry – co sprawdzić, zanim kogoś wpiszesz
Wymagania dla kierownika wypoczynku wynikają z przepisów oświatowych (m.in. niekaralność za określone przestępstwa).
W praktyce kuratoria podsumowują, że kierownikiem może być m.in. dyrektor/wicedyrektor/kierownik internatu, instruktor harcerski w określonym stopniu, nauczyciel oraz osoba z odpowiednim doświadczeniem (zwykle wraz z ukończonym kursem kierownika, jeśli wymagany).
Niekaralność (KRK): kuratoria przypominają o obowiązku uzyskania informacji z KRK; wskazywana bywa też praktyczna „ważność” informacji (np. 12 miesięcy) – weryfikuj to w procedurach i aktualnych wytycznych kuratorium.
3.5. Woda, kąpieliska, ratownik
Jeżeli w programie wypoczynku jest korzystanie z wyznaczonych obszarów wodnych, rozporządzenie wskazuje wymóg obecności ratownika wodnego i wychowawcy.
4) Organizacja „krok po kroku” – gotowy wzór działań (szkoła)
Krok 1 – kwalifikacja formy i check ryzyk
- Czy to wyjście, wycieczka czy wypoczynek? (patrz pkt 1).
- Zrób krótką analizę ryzyka: transport, teren, woda, wysokość, kontakt z osobami z zewnątrz, warunki pogodowe, zdrowie uczniów.
Krok 2 – decyzja dyrektora + dokument główny
- Wycieczka: karta wycieczki + program + regulamin + lista uczniów z tel. do rodziców + zatwierdzenie dyrektora.
- Wyjście: wpis do rejestru wyjść (z kompletem wymaganych danych) + podpisy.
- Wypoczynek: zgłoszenie w Bazie Wypoczynku albo (do 3 dni – szkoła) zawiadomienie i karta wypoczynku.
Krok 3 – kadra i „papier na uprawnienia”
- Wyznacz role (kierownik/opiekunowie albo kierownik/wychowawcy) i sprawdź wymogi:
- przy wycieczkach specjalistycznych: udokumentowane przygotowanie kadry,
- przy wypoczynku: liczebności grup, zakaz łączenia funkcji, wymagania ustawowe (w tym niekaralność).
Krok 4 – zgody, informacja dla rodziców, dane kontaktowe
- Zgody rodziców na udział dziecka (pisemne).
- Pakiet informacji do rodziców: trasa, ramowy harmonogram, kontakt do kierownika, zasady odbioru, ekwipunek, leki/alergie.
Krok 5 – transport: minimum „due diligence”
- Sprawdź autokar w rządowej usłudze „Sprawdź autobus” (Bezpieczny Autobus) – potrzebujesz numeru rejestracyjnego.
- Jeśli chcesz, możesz też poprosić o kontrolę w ramach akcji ITD „Bezpieczny Autokar”.
Krok 6 – na miejscu: bezpieczeństwo + dokumentowanie zdarzeń
- Apteczka i procedura „kto dzwoni gdzie” (kierownik ma obowiązek zapewnić apteczkę na wycieczce).
- Krótka odprawa uczniów i opiekunów: zasady bezpieczeństwa (to obowiązek kierownika).
- Incydenty zapisuj (data, miejsce, opis, decyzje, kontakt z rodzicem) – nawet jeśli „małe”.
Krok 7 – po powrocie: rozliczenie i podsumowanie
Kierownik wycieczki ma obowiązek podsumować i rozliczyć wycieczkę oraz poinformować dyrektora i rodziców w przyjętej w szkole formie/terminie.
5) Najczęstsze błędy (i jak ich uniknąć)
- Mylenie wycieczki z wypoczynkiem (a potem brak zgłoszenia w Bazie Wypoczynku).
- Brak pisemnej zgody rodziców.
- Wycieczka „specjalistyczna” bez dokumentów potwierdzających przygotowanie kadry.
- Na wypoczynku: zbyt liczne grupy na wychowawcę albo próba łączenia funkcji kierownika i wychowawcy.
- Wyjścia bez wpisu do rejestru wyjść (gdy nie są „wycieczką” z rozporządzenia).
Źródła i podstawy prawne (hiperłącza)
- Rozporządzenie MEN z 25.05.2018 r. – krajoznawstwo i turystyka (wycieczki szkolne) (Dz.U. 2018 poz. 1055):
https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2018/1055/text.pdf - Rozporządzenie MEN z 30.03.2016 r. – wypoczynek dzieci i młodzieży (Dz.U. 2016 poz. 452):
https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2016/452/text.pdf - Baza Wypoczynku (system do zgłoszeń i wyszukiwania):
https://wypoczynek.men.gov.pl/
Opis na gov.pl: https://www.gov.pl/web/edukacja/baza-wypoczynku - OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 4 września 2020 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1604)– m.in. obowiązek bezpiecznych warunków zajęć poza szkołą i rejestr wyjść:
https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2020/1604/text.pdf - Rządowa usługa „Sprawdź autobus” (Bezpieczny Autobus):
https://www.gov.pl/web/gov/sprawdz-autobus - GITD – akcja „Bezpieczny Autokar” (możliwość zgłoszenia kontroli):
https://www.gov.pl/web/gitd/bezpieczny-autokar3 - serwis Ministerstwa Spraw Zagranicznych „Odyseusz” https://international.uew.pl/pl/system-odyseusz/
Wyjścia i wycieczki szkolne to wspaniała okazja do nauki poza ławką rozwijają ciekawość świata, integrują grupę i doskonalą umiejętności praktyczne. Ale czy wiemy na pewno, jakie obowiązki formalne i zasady bezpieczeństwa musimy spełnić, aby każda taka aktywność była w pełni bezpieczna i zgodna z przepisami?
📌 Dlatego zapraszamy na szkolenie dla Rady Pedagogicznej, podczas którego wspólnie:
✔️ omówimy kluczowe zasady organizacji wyjść i wycieczek szkolnych,
✔️ przeanalizujemy praktyczne wytyczne organizacyjne i prawne,
✔️ przedstawimy przykłady dokumentów i checklisty ułatwiające przygotowanie wycieczki,
✔️ podzielimy się przykładami dobrych praktyk.
Szkolenie pomoże Wam nie tylko poznać zasady z artykułu ale przede wszystkim — wdrożyć je w codzienne działania szkoły.
Dlaczego warto?
✨ Zyskasz praktyczną wiedzę, która ułatwi organizację każdej szkolnej aktywności poza murami szkoły.
✨ Wzmocnisz poczucie bezpieczeństwa wśród nauczycieli i rodziców.
✨ Zminimalizujesz ryzyka prawne i organizacyjne.
Niech kolejne wyjścia i wycieczki będą nie tylko pełne przygód ale również uporządkowane i bezpieczne dzięki wiedzy i dobrym procedurom!
Zadzwoń i dopytaj o szczegóły oraz wolne terminy: 22 841 62 08 lub 662 275 098
