Pierwszy dzwonek zawsze niesie ze sobą wiele emocji. Dla uczniów oznacza nowe zeszyty, spotkania z kolegami, niepewność i ciekawość. Dla rodziców to nadzieja, że ich dzieci znajdą w szkole bezpieczeństwo, mądrych przewodników i przestrzeń do rozwoju. Dla nauczycieli oraz dyrektorów to natomiast początek kolejnego roku ogromnej odpowiedzialności.
Tegoroczny wrzesień jest jednak szczególny.
Rok szkolny 2026/2027 rozpoczyna się w czasie jednej z największych od lat kumulacji zmian w polskiej oświacie. Nowe podstawy programowe, zmodyfikowane zasady oceniania i zadawania prac domowych, obowiązkowa edukacja zdrowotna, nowe regulacje dotyczące telefonów, większy nacisk na diagnozę funkcjonalną, dobrostan, bezpieczeństwo, higienę cyfrową i praktyczne uczenie się, to tylko część wyzwań, z którymi szkoły i przedszkola będą mierzyć się od pierwszych dni września.
Jeżeli więc czujecie, że lista obowiązków jest dłuższa niż zwykle, a dokumentów, komunikatów i nowych przepisów jest po prostu za dużo, macie prawo tak się czuć.
Nie musicie wiedzieć wszystkiego od razu. Nie musicie mieć wszystkich odpowiedzi 1 września. Dobra szkoła nie powstaje w jeden dzień. Buduje się ją cierpliwie, decyzja po decyzji, rozmowa po rozmowie, lekcja po lekcji.
Nowy rok szkolny, nowy etap reformy
Od 1 września 2026 roku rozpoczyna się wdrażanie zmian związanych z Reformą26 „Kompas Jutra”. Nowa podstawa programowa obejmie wszystkie dzieci korzystające z wychowania przedszkolnego oraz uczniów klas I i IV szkoły podstawowej. W kolejnych latach będzie wprowadzana w następnych klasach.
To nie jest jedynie zmiana treści zapisanych w dokumentach. To również próba zmiany sposobu myślenia o uczeniu się. Większego znaczenia nabierają:
- kompetencje językowe, matematyczne, cyfrowe i ruchowe;
- krytyczne oraz kreatywne myślenie;
- rozwiązywanie problemów;
- współpraca i odpowiedzialność za innych;
- samodzielność i sprawczość ucznia;
- doświadczenia edukacyjne i praktyczne działanie;
- łączenie wiedzy z różnych przedmiotów;
- informacja zwrotna i ocenianie wspierające rozwój.
W klasie IV pojawią się również rozwiązania wynikające z nowych ramowych planów nauczania, w tym interdyscyplinarna przyroda oraz zajęcia praktyczno-techniczne. Zwiększy się także liczba godzin do dyspozycji dyrektora, które będzie można przeznaczyć między innymi na rozwijanie kompetencji fundamentalnych uczniów.
To duże wyzwanie organizacyjne, ale też ważne przypomnienie: szkoła nie ma jedynie przekazywać wiadomości. Ma pomagać dziecku rozumieć świat, współpracować, podejmować decyzje i wierzyć, że potrafi wpływać na własne życie.
Ocenianie, zachowanie i prace domowe. Potrzebne będą zmiany w szkolnych zasadach
Od 1 września zmieniają się także przepisy dotyczące oceniania, klasyfikowania oraz pisemnych prac domowych w szkole podstawowej.
Nowe regulacje wskazują między innymi, że pisemna praca domowa w klasach IV do VIII ma służyć utrwalaniu, rozwijaniu lub praktycznemu zastosowaniu treści poznanych podczas lekcji. Każda wykonana praca powinna zostać sprawdzona, a uczeń powinien otrzymać informację zwrotną. Szkoła będzie mogła również przewidzieć w statucie możliwość podwyższenia rocznej oceny uczniowi systematycznie wykonującemu nieobowiązkowe pisemne prace domowe.
Zmieniają się także podstawowe obszary uwzględniane przy wystawianiu oceny zachowania. Większy nacisk położono między innymi na:
- odpowiedzialność za własny rozwój;
- szacunek wobec innych osób;
- bezpieczeństwo i zdrowie;
- kulturę języka;
- współpracę i budowanie dobrych relacji;
- zaangażowanie w życie klasy, szkoły oraz społeczności lokalnej;
- przestrzeganie norm społecznych.
Dla dyrektorów oznacza to konieczność przeanalizowania statutu i wewnątrzszkolnych zasad oceniania. Dla nauczycieli oznacza potrzebę wspólnego ustalenia, jak przełożyć przepisy na codzienną praktykę, aby ocena nie była jedynie liczbą, ale rzeczywistą informacją wspierającą ucznia.
Telefony w szkołach i przedszkolach. Nowe zasady, ale również nowa rozmowa
Od 1 września 2026 roku zaczynają obowiązywać przepisy regulujące korzystanie z telefonów komórkowych i podobnych urządzeń.
W przedszkolach i szkołach podstawowych wprowadzony zostaje zakaz korzystania z nich na terenie placówki oraz podczas zajęć organizowanych poza nią, z określonymi w ustawie wyjątkami, między innymi ze względów zdrowotnych, edukacyjnych oraz w sytuacjach nagłych. W szkołach ponadpodstawowych szczegółowe zasady korzystania z urządzeń będą określane w statutach.
Szkoły otrzymały czas na dostosowanie statutów do 31 grudnia 2026 roku. Warto jednak, aby wdrażaniu przepisów towarzyszyła spokojna rozmowa z nauczycielami, uczniami i rodzicami.
Nie chodzi wyłącznie o zapisanie zakazu. Chodzi o wspólne budowanie higieny cyfrowej, ochronę relacji, koncentracji oraz zdrowia psychicznego uczniów. Młodzi ludzie potrzebują jasnych granic, ale także wyjaśnienia, po co te granice zostały ustanowione.
Obowiązkowa edukacja zdrowotna
Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna staje się przedmiotem obowiązkowym w klasach IV do VIII szkoły podstawowej oraz przez dwa lata w szkołach ponadpodstawowych.
Wśród podejmowanych zagadnień znajdą się między innymi:
- zdrowie fizyczne, psychiczne i społeczne;
- bezpieczeństwo i pierwsza pomoc;
- higiena cyfrowa;
- prawidłowe odżywianie;
- profilaktyka uzależnień;
- kształtowanie zachowań prozdrowotnych.
To dla dyrektorów wyzwanie związane z organizacją zajęć, przydziałem godzin i zapewnieniem odpowiednio przygotowanej kadry. Dla nauczycieli to odpowiedzialne zadanie prowadzenia rozmów dotyczących spraw bardzo bliskich codziennemu życiu uczniów.
Jednocześnie może to być szansa, aby jeszcze wyraźniej powiedzieć dzieciom i młodzieży: „Wasze zdrowie, bezpieczeństwo i samopoczucie naprawdę są dla nas ważne”.
Od rozpoznawania trudności do rozumienia potrzeb ucznia
Nowy rok szkolny przynosi także większy nacisk na ocenę funkcjonowania dziecka w jego środowisku oraz diagnozę funkcjonalną.
Nie chodzi wyłącznie o wskazanie deficytów, zaburzeń czy niepowodzeń. Chodzi o zobaczenie całego dziecka, jego mocnych stron, potrzeb, barier, relacji, możliwości oraz warunków, w których najlepiej się uczy.
To podejście wymaga dobrej współpracy nauczycieli, wychowawców, specjalistów, dyrektora i rodziców. Wymaga też czasu oraz odejścia od myślenia: „Co jest nie tak z uczniem?” na rzecz pytania: „Czego ten uczeń potrzebuje, aby mógł się rozwijać?”.
W centrum wszystkich procedur, arkuszy i zespołów nadal powinien pozostawać człowiek.
Bezpieczeństwo, zdrowie psychiczne i odpowiedzialne korzystanie z AI
Kierunki polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2026/2027 pokazują, że szkoły będą mierzyć się również z wyzwaniami wykraczającymi poza tradycyjne nauczanie przedmiotowe.
Szczególnego znaczenia nabierają:
- przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej;
- profilaktyka uzależnień behawioralnych;
- wspieranie zdrowia psychicznego;
- pomoc uczniom doświadczającym kryzysów;
- budowanie odporności społecznej;
- rozwijanie postaw obywatelskich;
- higiena cyfrowa;
- edukacja medialna i krytyczne myślenie;
- bezpieczne oraz odpowiedzialne wykorzystywanie sztucznej inteligencji;
- praca projektowa i interdyscyplinarna.
Nauczyciel nie musi być terapeutą, informatykiem, prawnikiem i specjalistą od wszystkich zagrożeń jednocześnie. Powinien jednak wiedzieć, jak zauważyć problem, gdzie szukać pomocy i jak nie pozostawić ucznia samego.
Dyrektor natomiast nie musi samodzielnie nieść całego ciężaru zmian. Jego zadaniem jest tworzenie warunków, w których zespół może się uczyć, rozmawiać, dzielić odpowiedzialnością i bezpiecznie szukać najlepszych rozwiązań.
Nie pozwólmy, aby przepisy przesłoniły nam ludzi
W pierwszych tygodniach września łatwo utonąć w harmonogramach, zarządzeniach, aneksach, statutach, procedurach i terminach. Wszystkie te dokumenty są ważne. Nie mogą jednak przesłonić najważniejszego celu szkoły.
Za każdym przepisem stoi przecież konkretny uczeń.
Ten, który pierwszy raz przekracza próg szkoły. Ten, który boi się powrotu do klasy. Ten, który świetnie sobie radzi, ale potrzebuje nowych wyzwań. Ten, który ukrywa kryzys za uśmiechem. Ten, który potrzebuje więcej czasu, innego sposobu wyjaśnienia albo po prostu życzliwego dorosłego.
Za każdą zmianą stoją również nauczyciele, często zmęczeni, przeciążeni liczbą obowiązków, a jednak każdego dnia próbujący zrobić dla swoich uczniów coś dobrego.
I dyrektorzy, którzy muszą łączyć prawo, organizację, finanse, potrzeby rodziców, oczekiwania organów i emocje całej społeczności szkolnej. Często podejmują trudne decyzje w samotności, choć ich skutki dotyczą setek osób.
Dlatego na początku tego roku szkolnego chcemy powiedzieć Wam coś bardzo ważnego:
Nie musicie być idealni. Wystarczy, że będziecie uważni, odpowiedzialni i gotowi uczyć się razem ze swoją społecznością.
Zmiana nie dokonuje się przez samo opublikowanie nowego przepisu. Dokonuje się wtedy, gdy nauczyciel znajduje lepszy sposób dotarcia do ucznia. Gdy dyrektor daje zespołowi poczucie bezpieczeństwa. Gdy rada pedagogiczna potrafi rozmawiać mimo różnych zdań. Gdy rodzic zostaje potraktowany jak partner. Gdy dziecko czuje, że jest zauważone.
W tym roku również będziemy blisko Was
Jako redakcja bezpłatnego portalu oświatowego Edurada.pl będziemy przez cały rok szkolny wyjaśniać zmieniające się przepisy, publikować eksperckie artykuły, praktyczne wskazówki, kalendarze, wzory dokumentów, materiały i omówienia najważniejszych wydarzeń w oświacie.
Instytut Kształcenia EKO-TUR będzie również zapraszał dyrektorów, nauczycieli i pracowników oświaty na bezpłatne piątkowe porady eksperckie oraz bezpłatne konferencje poświęcone zmianom, problemom i nowym trendom w edukacji.
Chcemy nie tylko informować o zmianach. Chcemy pomagać je rozumieć, bezpiecznie wdrażać i przekładać na codzienną pracę.
Na dobry początek
Drodzy Dyrektorzy, życzymy Wam mądrych decyzji, życzliwych ludzi wokół i poczucia, że nie musicie wszystkiego robić sami.
Drodzy Nauczyciele, życzymy Wam uczniów, którzy pozwolą się poznać, odwagi do próbowania nowych rozwiązań oraz pewności, że Wasza praca naprawdę ma znaczenie, także wtedy, gdy jej efektów nie widać od razu.
Niech rok szkolny 2026/2027, mimo licznych zmian i wyzwań, będzie czasem dobrej współpracy, wzajemnego szacunku i spokojnego rozwoju.
Niech w natłoku nowych przepisów nigdy nie zabraknie miejsca na człowieka. A kiedy zmian będzie zbyt wiele, pamiętajcie, że jesteśmy blisko i będziemy przechodzić przez nie razem z Wami.
Źródła
- Nowe podstawy programowe i ramowe plany nauczania, Ministerstwo Edukacji Narodowej
- Zmiany w ocenianiu, klasyfikowaniu i pracach domowych, Ministerstwo Edukacji Narodowej
- Zasady korzystania z telefonów w szkołach i przedszkolach, Ministerstwo Edukacji Narodowej
- Edukacja zdrowotna jako przedmiot obowiązkowy, Ministerstwo Edukacji Narodowej
- Podstawowe kierunki polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2026/2027
