Co semestr w wielu szkołach powraca ten sam temat: uczniowie mają oceniać zachowanie swoich kolegów i koleżanek z klasy. W teorii brzmi to niewinnie – ma uczyć empatii, odpowiedzialności i refleksji nad wspólnym funkcjonowaniem w grupie. W praktyce jednak, jak alarmują psychologowie i pedagodzy, taka forma oceniania często pogarsza atmosferę w klasie i prowadzi do konfliktów, które trudno później naprawić.
Relacje zamiast współpracy zaczynają się psuć
Psychologowie dziecięcy podkreślają, że szkoła jest dla uczniów jednym z najważniejszych środowisk społecznych. To właśnie tam uczą się budowania relacji, rozwiązywania konfliktów i poczucia bezpieczeństwa w grupie. Wprowadzanie mechanizmu wzajemnego oceniania zachowania zaburza ten proces.
– Dziecko przestaje widzieć w koledze partnera, a zaczyna postrzegać go jako sędziego lub potencjalnego oskarżyciela – wskazują specjaliści. W efekcie zamiast współpracy pojawia się nieufność, a nawet strach przed byciem „źle ocenionym”.
Presja rówieśnicza i etykietowanie
Zdaniem psychologów szkolnych ocenianie zachowania przez uczniów szczególnie mocno uderza w dzieci wrażliwe, nieśmiałe lub te, które z różnych powodów już wcześniej miały trudności adaptacyjne. Jedna negatywna opinia potrafi przykleić etykietę „trudnego ucznia” na długi czas.
– Dzieci nie mają jeszcze dojrzałych kompetencji emocjonalnych, by oddzielić zachowanie od osoby – podkreślają eksperci. Zamiast konstruktywnej informacji zwrotnej pojawiają się uproszczenia, plotki i oceny oparte na sympatii lub antypatii.
Konflikty, które wychodzą poza szkołę
Psychologowie zwracają uwagę, że skutki takich praktyk nie kończą się w szkolnej ławce. Napięcia przenoszą się do internetu, na komunikatory i media społecznościowe. Uczniowie rozliczają się wzajemnie, wypominają głosy oddane podczas oceniania, a konflikty narastają.
– Zamiast budować odpowiedzialność za wspólnotę, szkoła nieświadomie uczy mechanizmu wykluczania – ostrzegają specjaliści. To szczególnie niebezpieczne w wieku dorastania, kiedy akceptacja grupy ma ogromne znaczenie dla poczucia własnej wartości.
Co zamiast oceniania kolegów?
Eksperci są zgodni: rozmowa o zachowaniu w klasie jest potrzebna, ale forma ma kluczowe znaczenie. Zamiast wzajemnego oceniania psychologowie rekomendują:
-
moderowane przez wychowawcę rozmowy o atmosferze w klasie,
-
pracę na zasadach kontraktu klasowego,
-
indywidualne rozmowy z uczniami,
-
naukę komunikacji i rozwiązywania konfliktów bez wskazywania winnych.
Szkoła jako bezpieczna przestrzeń
Psychologowie podkreślają, że szkoła powinna być miejscem, w którym uczeń może popełniać błędy bez lęku przed publicznym osądem. Ocenianie zachowania przez rówieśników nie uczy odpowiedzialności, lecz ostrożności i ukrywania problemów– podsumowują specjaliści.
Wracający co semestr temat warto więc potraktować nie jako „szkolną tradycję”, ale jako sygnał do refleksji. Bo relacje w klasie buduje się na zaufaniu, a nie na wzajemnym wystawianiu ocen.
Źródła:
Anna Brzezińska (red.) – „Psychologia rozwoju człowieka”, PWN- o rozwoju społecznym dzieci i młodzieży oraz wpływie ocen rówieśniczych na samoocenę i relacje.
Philip Zimbardo – „Psychologia i życie”, PWN- mechanizmy oceniania społecznego, presja grupy, etykietowanie i ich skutki.
Elliot Aronson – „Człowiek – istota społeczna”, PWN-wpływ ocen i sądów grupowych na relacje, konflikty i wykluczenie.
Dan Olweus – badania nad bullyingiem i relacjami rówieśniczymi-wskazuje, że systemy formalnego oceniania przez rówieśników zwiększają ryzyko stygmatyzacji.
Raporty i stanowiska Ośrodka Rozwoju Edukacji (ORE)- rekomendacje dotyczące oceniania zachowania i roli wychowawcy (m.in. materiały o ocenianiu kształtującym).
Polskie Towarzystwo Psychologiczne (PTP)-publikacje i stanowiska dotyczące dobrostanu psychicznego uczniów oraz bezpiecznego klimatu szkoły.
WHO – „Social and Emotional Learning in Schools”-podkreślenie znaczenia bezpiecznego środowiska i unikania publicznego oceniania przez rówieśników.
Zachęcamy do rozważenia dla całej rady pedagogicznej szkolenia „Wspieranie dobrostanu dzieci i młodzieży – ich zdrowia psychicznego, rozwijanie u uczniów i wychowanków empatii i wrażliwości na potrzeby innych, podnoszenie jakości edukacji włączającej i umiejętności pracy z zespołem zróżnicowanym” , które dostarcza praktycznych narzędzi i metod pracy wspierających pozytywne relacje w klasie oraz wzmacnia kompetencje nauczycieli w obszarze budowania bezpiecznego, empatycznego środowiska edukacyjnego. Dzięki temu szkoleniu nauczyciele zyskają inspiracje i strategie, by skuteczniej wspierać rozwój społeczno-emocjonalny uczniów i przeciwdziałać negatywnym zjawiskom, takim jak wzajemne ocenianie zachowań.
Zadzwoń i dopytaj o szczegóły oraz wolne terminy: 22 841 62 08 lub 662 275 098
