Koniec roku szkolnego to czas podsumowań. Świadectwa trafiają do rąk uczniów, rodziców i nauczycieli. Jedni odczuwają dumę, inni ulgę, a jeszcze inni rozczarowanie. Wiele emocji skupia się wokół kilku cyfr zapisanych w szkolnym dokumencie.
Ale warto zatrzymać się na chwilę i zadać sobie ważne pytanie:
Czy świadectwo rzeczywiście pokazuje wszystko, czego nauczył się młody człowiek?
Odpowiedź brzmi: nie.
Nie pokazuje odwagi potrzebnej do pierwszego publicznego wystąpienia. Nie pokazuje godzin spędzonych na przełamywaniu własnych słabości. Nie pokazuje przyjaźni, które zostały zbudowane, konfliktów, które udało się rozwiązać, ani łez, które zamieniły się w siłę.
Najważniejsze osiągnięcia młodego człowieka często pozostają niewidoczne.
To nie oceny są najważniejszą historią tego roku
Wyobraźmy sobie dwóch uczniów.
Pierwszy zakończył rok ze średnią 5,5. Drugi uzyskał średnią 3,8.
Na pierwszy rzut oka wszystko wydaje się oczywiste.
Ale czego nie wiemy?
Może pierwszy przez cały rok poruszał się w dobrze znanym sobie świecie sukcesów, a drugi walczył z ogromnym lękiem, nieśmiałością lub kryzysem emocjonalnym. Może pierwszy utrzymał wysoki poziom, a drugi zrobił największy postęp w całej klasie.
Rozwój nie zawsze widać w ocenach.
Czasem największym sukcesem jest podniesienie ręki na lekcji po miesiącach milczenia. Czasem jest nim samodzielne rozwiązanie konfliktu z kolegą. Innym razem – przyznanie się do błędu, poproszenie o pomoc albo wytrwanie mimo porażki.
To są kompetencje, które będą procentować przez całe życie.
Świadectwo nie pokazuje dojrzałości emocjonalnej
W świecie pełnym zmian, presji i niepewności coraz większego znaczenia nabierają kompetencje emocjonalne.
Nie zobaczymy ich na świadectwie, ale to właśnie one pomagają młodym ludziom:
- radzić sobie ze stresem,
- rozpoznawać własne emocje,
- budować poczucie własnej wartości,
- rozwijać odporność psychiczną,
- podejmować odpowiedzialne decyzje.
Uczeń, który nauczył się mówić: „Nie wiem, ale spróbuję”, zrobił ogromny krok w rozwoju.
Uczeń, który potrafi przyjąć krytykę bez utraty wiary w siebie, zdobył umiejętność cenniejszą niż niejeden szkolny sukces.
Świadectwo nie pokazuje relacji
Nie ma tam miejsca na informację, że ktoś został dobrym przyjacielem.
Nie ma rubryki za empatię.
Nie wpisuje się punktów za wsparcie kolegi w trudnej sytuacji.
A przecież umiejętność współpracy, komunikacji, słuchania i budowania relacji jest dziś jedną z najbardziej cenionych kompetencji społecznych.
To właśnie relacje pomagają ludziom rozwijać się, pracować zespołowo i odnajdywać swoje miejsce w świecie.
Świadectwo nie pokazuje odwagi
Nie pokazuje wszystkich prób, które zakończyły się niepowodzeniem.
Nie pokazuje projektów, które nie wyszły idealnie.
Nie pokazuje momentów zwątpienia.
A przecież rozwój zawsze wiąże się z ryzykiem popełniania błędów.
Każda nowa umiejętność zaczyna się od etapu, w którym jeszcze czegoś nie potrafimy.
Dlatego warto doceniać nie tylko wynik, ale również drogę.
Nie tylko sukces, ale także wysiłek, wytrwałość i gotowość do uczenia się.
Do rodziców: patrzcie szerzej niż na średnią
Kiedy dziecko wraca ze świadectwem, warto zapytać:
- Z czego jesteś najbardziej dumny?
- Czego nauczyłeś się o sobie?
- Co było dla ciebie największym wyzwaniem?
- Jaką nową umiejętność zdobyłeś?
- Co chciałbyś rozwijać dalej?
Takie pytania pomagają dziecku budować poczucie własnej wartości oparte na rozwoju, a nie wyłącznie na wynikach.
Dziecko nie potrzebuje być najlepsze.
Potrzebuje wiedzieć, że jest ważne również wtedy, gdy popełnia błędy.
Do nauczycieli: dostrzegajcie postęp, nie tylko rezultat
Nauczyciele każdego dnia mają wpływ na sposób, w jaki uczniowie postrzegają samych siebie.
Czasem jedno zdanie:
„Widzę, jak bardzo się rozwinąłeś”
ma większą wartość niż najwyższa ocena.
Warto zauważać:
- wysiłek,
- systematyczność,
- zaangażowanie,
- współpracę,
- samodzielność,
- odwagę w podejmowaniu wyzwań.
Bo szkoła nie jest fabryką ocen.
Jest miejscem rozwoju człowieka.
Do uczniów: jesteście czymś więcej niż wasze oceny
Jeżeli patrzysz dziś na swoje świadectwo i czujesz niedosyt – pamiętaj:
Oceny mówią o części twojej pracy.
Nie mówią wszystkiego o tobie.
Nie określają twojej wartości.
Nie definiują twojego potencjału.
Nie przewidują twojej przyszłości.
Być może w tym roku nauczyłeś się większej pewności siebie.
Może odważyłeś się zawalczyć o swoje zdanie.
Może stałeś się bardziej wytrwały.
Może nauczyłeś się lepiej rozumieć innych.
To także są sukcesy.
I często właśnie one okazują się najważniejsze.
Na zakończenie
Za kilka lat większość ocen ze świadectwa stanie się jedynie wspomnieniem.
Znacznie dłużej pozostaną natomiast:
- charakter,
- odporność psychiczna,
- ciekawość świata,
- umiejętność współpracy,
- odwaga do działania,
- wiara we własne możliwości.
Dlatego patrząc na świadectwo, warto pamiętać:
Nie oceniajmy młodych ludzi przez pryzmat cyfr. Zobaczmy człowieka, który przez cały rok dojrzewał, rozwijał się, próbował, upadał i wstawał. To właśnie ta historia jest najważniejsza.
Źródła i inspiracje
- OECD – Mindsets and Learning
Publikacja OECD - American Psychological Association (APA) – Growth Mindset Classroom Cultures
Artykuł APA - OECD – Nurturing Social and Emotional Learning Across the Globe
Raport OECD o kompetencjach społeczno-emocjonalnych - CASEL – Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning
CASEL – Social and Emotional Learning - Huang, Shang, Zhang (2023) – The Growth Mindset and Student Social and Emotional Skill Development
Publikacja naukowa
